زبان و جنسیت

چندی پیش و از طریق دوستی با لینکی بسیارجالب در دانشنامه ی رایگان، ویکی پدیا، مواجه شدم که حکایت از وجود تـنها و تـنها ۱۳ زبان خنثـی (1) به لحاظ جنسیتی، درمیان هزاران زبان موجود در سرتاسر گیتی داشت. این موضوع به راستی مرا شگفت زده کرد. اما چرا شگفت زده؟ پاسخ ساده است. برای اینکه به استناد باور پذیرفته ی علمای رشته زبانشناسی، مردم همانگونه که می اندیشند، سخن میگویند. به دیگر سخن، میتوان به راحتی نتیجه گرفت که چون نیاکان ما، به گاه سخن گفتن، فارغ از اینکه شخصی که مرجع عمل یا روی دادن حالتی است، مرد است یا زن، در مورد او اندیشیده اند، لاجرم چون خواسته اند آن اندیشه را بر زبان آرند نیز، مادینگی یا نرینگی او را چون داغی بر پیشانی آن کنش یا حالت نکوفته اند.

language_family_tree

امروز و در آغازین سالهای هزاره سوم، آنچه که توجهی ویژه می طلبد اما آنست، که باور کنیم که کهن زبان ما، در عین دیرسالی اش، با یکی از مدرن ترین و پیشرو ترین ارزشهای بشری -حذف همه ی نابرابری های مادی و معنوی جنسی– تا چه اندازه هم آوایی و هم نوایی دارد. آیا این وظیفه ی روشنفکران ما نیست تا به این موضوع، در قامت سوژه ای جدی -برای بررسی های مردم شناختی، زبان شناختی و جامعه شناختی، در بستر تاریخ ایران و با محوریت نقش و نگاه به زن و سیر تطورات و تغییرات آن در گذر زمان- نظر افکنند؟
در انتها سخن کوتاه میکنم با طرح این پرسش که: آیا زمان آن فرا نرسیده است تا قدری توانایی های خود را بیازماییم، شاید که بتوانیم، دست کم به همان اندازه ی نیاکان خویش در چند هزار سال پیش، «فرا جنسی» بیـاندیشیم؟

(1)- این زبانها عبارتند از: استونیایی، فنلاندی، مجاری، بنگالی، فارسی، باسکی، چینی، ژاپنی، ترکی، کره‌ای، کواچان، تگالوگ و تامیلی.
درهمین ارتباط میتوان به این نکته نیز اشاره داشت که ملتهایی که دست به تفکیک جنسیتی در حیطه ی زبان برده اند نیز یکسان نیستند. گروهی از آنها «ضمایر» را تفکیک کرده اند اما در حوزه «افعال» ترجیح دادند سکوت کنند (انگلیسی) اما دسته ی دیگر، علاوه بر ضمایر، افعال منسوب به آن ضمایر، همچنین اسامی را تفکیک جنسی نموده اند (عربی).

The URI to TrackBack this entry is: https://aaryoo.wordpress.com/2008/01/17/sexuality-n-language/trackback/

RSS feed for comments on this post.

7 دیدگاهبیان دیدگاه

  1. البته من چندی پیش خبری را از زبان استاد گرانمایه میر جلال الدین کزازی مبنی بر وجود برخی از این دست ویژگی ها در زبان پارسی باستان را خواندم.به گفته ی استاد این ویژگی در درازای زمان به دلیل دست و پا گیر بودنشان از میان رفته اند.

  2. البتهزبان كردي از قلم افتاده . در كردي هم تفاوتي بين مونث و مذكر در هيچ مورد زباني وجود ندارد.

  3. من که متوجه نشدم این زبان خنثی جنسیتی چیست؟ شاید هم نوشته‌های شما خنثی بود! من که معنی حرفاتون رو نفهمیدم.

  4. به آرمان عزیز : اطلاع نداشتم دوست عزیز و اگه تونستی برام لینکش رو پیدا کن ریفق :)
    به مادی عزیز : راستش من بر اساس اون لینک که در این یاد داشت ازش نام برده شده نظر دادم و با توجه به اینکه در زمینه زبان کردی اطلاع ندارم نمیتونم نظری بدم . اما با توجه یه اینکه زبان کردی هم خانواده زبان فارسی احتمالن فرمایش شما درسیت باید باشه . به هر حال سپاس از توجه تون :)
    به علیرضا حسینی : دوست عزیز زبان خنثی به لحاظ جنسیتی همانگونه که در متن ملاحظه میفرمایید زبانی است که برای فاعل و مفعول جنسیت قایل نیست و او را من ، تو و او میداند و نه چون عربی و فرانسه و … برای هر اسمی و ضمیری مذکر و مونث تعریق نماید . امیدوارم توضیح کامل بوده باشه رفیق :)

  5. من که نمی‌دونستم جواب دادید، خوب شد اومدم و فهمیدم. ممنون از توضیحات‌تون :)

    ارادت داریم قربان :)

  6. آریو جان،
    خیلی ممنون از نوشته ات، ولی با نتیجه گیری که کردی موافق نیستم.
    همه زبانهای شناخته شده باستانی (از جمله زبانهای باستانی ایران)، هم جنسیت داشتن، هم دستور زبان خیلی پیچیده و مفصل. زبانهای امروزی، به نسبت اجدادشون ساده تر شدن، حالا بعضی زبانها محافظه کار تر بودن و کمتر ساده شدن (آلمانی)، بعضی ها اصلاح طلب! تر بودن و خیلی ساده شدن (چینی). در مورد فارسی فقط میشه گفت بیشتر جزء زبانهای اصلاح طلب بوده و بجز سیستم صرف فعلش، بقیه چیزاش در نهایت سادگیه.
    حذف جنسیت فقط یکی از ساده شدن هاییه که اتفاق افتاده و مشکل میشه ربطش داد به نگرش یکسان به زن و مرد.

  7. با سلام .
    از اونجایی که سعی دارم تحقیقی در مورد نقش جنسیت در ترجمه داشته باشم خوشحال میشم اگر منبعی رو معرفی کنید که تاریخچه جنسیت در زبان فارسی رو بررسی کرده باشه.

    من در حال حاضر منبع یا مقاله ای رو در این زمینه به یاد ندارم غزاله خانوم اما بهتون قول میدم که دنبالش باشم و بهتون به همین ایمیل تون بفرستمش .
    ارادت مند – آریو برزن


پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: